Posts etiquetados ‘palabras’

A Valeria

Martes, 21 de Abril, 2015

Cara daliniana sen nome en SantiagoMICHELE Ferrero, o pai de Nutella (entre outras), que morreu hai un par de meses, adoitaba falar da ‘Valeria’, que era, segundo explicaba, a ama de casa que consideraba fundamento do seu doce negocio, esa muller prototipo á que “hai que poñer todos os días no centro”, dicía. A xente normal bota man con frecuencia desas personaxes imaxinarias. Por exemplo, os que van durmir van camiño de caer nos brazos de Morfeo, que debe de ser un rapaz moi amoroso. Se vas (ou sofres) un restaurante cutre, ao que lle faltan anos luz para acadar o primeiro medio garfo, falas de ‘Casa Manolo’ ou ‘Casa Pepe’… o problema neste caso é cando ese nome imaxinario é a denominación auténtica dun restaurante real. Manolo é, tamén, o nome que lle din hai unhas semanas á miña santa cando un gripazo a facía falar como se estivese posuída por un home de dous de ancho por dous de largo. Estes nomes míticos e imaxinarios teñen unha referencia moi ilustre no cine: o Rosebud de ‘Ciudadano Kane’ (sen esquecer os MacGuffin de Hitchcock), que xa contei aquí que era, segundo a lenda, o nome que o megaempresario Hearst lle daba ao órgano sexual dunha das súas amantes. Niso tamén hai tradicións e, por suposto, referencias cinematográficas, como unha na perfectamente esquecible ‘Como perder a un chico en 10 días’; alí hai un diálogo no que ela demostra que algúns nomes poden mesmo afundir unha relación.

ADENDA

Quizais a referencia a Morfeo (a que figura na versión impresa) non sexa afortunada: neste caso, o que se fai, realmente, é incorporar un ser da mitoloxía antiga á lingua normal.

Genista/ginesta

Mércores, 15 de Abril, 2015

CONTANDO algo da miña sobriña, a miña irmá usa o nome ‘ginesta’, e eu dígolle que esa palabra figura nunha das mellores cancións españolas da historia. Logo decátome de que a planta á que o mediterráneo Serrat quere darlle amarelo cando morra é a ‘genista‘. Despois descubro que son dous vocábulos intercambiables: son familia de carqueixas, piornos, xestas ou aquelas que un profesor da miña facultade usou para titular unha novela, ‘El amargo sabor de la retama’. É fascinante a riqueza e variedade que teñen exhibido os humanos cando se tratou de darlle nome aos seres vivos que os rodean: animais, árbores, plantas en xeral. Se vives nun entorno bilingüe, o abano de palabras amplíase. Aí xa podes permitirte ter querenzas. Que é máis lindo, un carballo ou un roble? Quen ‘chora’ mellor, un salgueiro ou un sauce? Sempre digo, por exemplo, que a donicela (no dialecto da miña terra, ‘dinuciña’) é máis bonita no dicionario que na vida real, onde é un bicho cabrón e asasino de galiñas, como se reflicte nese ‘comadreja’ do castelán que tan desprezativo soa. Esa gratificante variedade é moitas veces tremendamente plástica. Penso na palabra ‘ollomol’, que retrata perfectamente a ese peixe de ollo mol. Claro que o bicho tamén ten unha cariña de pampo á que lle vén moi acaído ese ‘besugo’ do castelán. É un pobre peixe, porque, agás o cocho, poucos animais xeraron un vocabulario tan negativo.

(Na imaxe, unhas flores amarelas)

Nada

Mércores, 25 de Marzo, 2015

JUAN di: “Busco algo en nada”. Quere dicir que se pon de seguido a ampliar unha nova que nos acaban de dar, pero, sen decatarse, quédalle unha frase metafísica, ontolóxica (e, se cadrase, antolóxica). Buscar algo na nada debe de ser un empeño, ademais de difícil, probablemente desesperante, aínda que ás veces a nada resulta máis produtiva do que cabía agardar. E venme á cabeza esa porca que Felipe colle do chan, porque, segundo lle explica a Mafalda, “todo serve para algo”, ao que a nena replica “pero nada serve para todo”. “Nada” era o que contestabas cando os maiores preguntaban que estabas a facer, ao que na miña casa eles retrucaban cambiando o adverbio polo verbo: “O que nada non se afoga”. De nadar e gardar a roupa saben moito os políticos, e apreciarase máis neste ano interminablemente electoral. Aínda que, falando de terminar, á nada final era ao que me refería eu sempre cando a miña nai viña con algúns dos seus consellos paramédicos: Tal cousa, dicía ela antes, “é mala para a saúde”, e eu respondía que o único malo para a saúde é vivir, que é a única actividade que remata na morte queiras ou non. Antes de chegar a esa inabarcable e maiúscula Nada (substantivo), podemos ver o variado uso musical que ten o adverbio, sexa Luz Casal (‘No me importa nada’) ou Esclarecidos (‘No hay nada como tú’). Isto último é, por certo, o que soa mentres escribo este artigo a partir da/de nada.

ENGADIDO

E despois de publicado este artigo, recordo que no meu borrador mental aparecía unha ‘Nada’ máis, a novela que lle valeu a Carmen Laforet o primeiro premio Nadal e que tanto nos ocupou nos nosos anos universitarios.