Archivo de ‘Batalliñas e lembranzas’ Category

Aquel Piña e aquel Izaguirre

Venres, 12 de Decembro, 2014

A biografía oficial coa que nos informaban da toma de posesión do novo presidente da Audiencia Provincial de Ourense, Antonio Piña, recollía un paso por Lugo. Foi nunha época (2002) na que os xulgados aínda eran de primeira instancia e instrución e na que os xuíces lugueses non eran tan coñecidos como agora. Por iso, poucos recordabamos o seu nome.

Malia isto último, picoume a curiosidade: habería foto no noso arquivo? E si, hainas. Certamente, a xudicatura luguesa daquela non era tan fotografada como agora: só hai tres imaxes, todas dun único acto, o 5 de marzo de 2003, pero é curioso ver con quen aparece Piña (na foto de arriba, á dereita): co daquela decano dos avogados de Lugo, José Antonio López Graña, e coa persoa que neses tempos si que concitaba todos os focos: Jesús María Izaguirre (á esquerda na imaxe), fiscal xefe de Lugo. Este xoves, por certo, tamén aparece nas fotos con outro que é obxectivo habitual das cámaras: Manuel Baltar, presidente da Deputación de Ourense.

Dedo azul

Martes, 28 de Outubro, 2014

O PORTÓN do maleteiro do coche decidiu hai uns días agredir a dous dos meus dedos. Ao polgar deulle de lado, dun xeito inapreciable, pero o índice pillouno de cheo. Primeiro púxenme branco eu (doe bastante, si) e ao día seguinte o que cambiou de cor foi o dedo, cun azul que vai mudando de tonalidade e intensidade a medida que pasan os días. Como é unha cousa que se cura soa con tempo e algunha pomada, decidín rirme do asunto: dicía por aí que me estaba a converter nunha personaxe de ‘Avatar’, a peli de James Cameron, ou nun dos Pitufos, ou ameazaba aos compañeiros con aquel dedo grimoso. Primeiro pensei que era unha sorte que fose na man esquerda, porque son destro, pero cambiei de opinión cando ao día seguinte vin as estrelas no momento en que apoiei o dedo no garfo para cortar un filete. Pechar os botóns dos vaqueiros, eses metálicos, tan duros eles, nos que tes que facer presión, tamén se converteu nun labor complicado. E caes na conta de que unha das principais diferenzas entre nós e outras especies vén dada precisamente por un dedo, ese polgar que nos permite coller cousas. E tamén recordas que no corpo humano hai poucas pezas que sobran: todas valen para algo. Este índice azul, por exemplo, é o que escribe a primeira letra do meu apelido nun teclado. Ás veces manda, impositivo, e seica é moi aristocrático coller copas con el estirado: ao final, consolareime pensando que é azul porque leva sangue azul.

(Si, a mesma man do fotograma, aínda que esa non é a miña)

Marianne

Venres, 26 de Setembro, 2014



ESTES días quedei varado en ‘So long Marianne’, a canción que Leonard Cohen lle dedicou a una moza norueguesa que tivo. Cancións dedicadas hai moitas: mesmo eu teño protagonizado algunha: “Para Manolo e Ángel, dos seus pais, no día da súa primeira comuñón», dicían pola radio, e soaba Juanito Valderrama (agora non se leva: o dos discos dedicados, digo, que o das comuñóns mesmo vai a máis). Cohen, que saca disco este martes, escribiu outras composicións, igual de inmortais, para mulleres como unha tal Suzanne ou a dona dalgún amigo (‘I’m your man’). É doado caer na (romántica?) tentación de dedicarlle unha canción a alguén só porque o seu nome coincide co título. Hai anos estiven xuntando pezas para facer un cedé e regalarllo aos pais dunha nena chamada Sara. É un nome que inspirou a moita xente: El Último de la Fila, Fleetwood Mac, Bob Dylan… Na procura apareceu unha ‘Sara’ galega, obra de ‘Los Suaves’, pero, obviamente, desboteina: conta a violación dunha menor polo seu pai. E é que mesmo os títulos que parecen inocentes dedicatorias agochan cousas tremendas ou inesperadas. Volvendo á balada que non saco da cabeza dende que lin unha reportaxe sobre un libro centrado en Marianne Ihlen, a propia protagonista da canción di que ese xardín de lilas da terceira estrofa non se refire a ela, senón a outra muller. Xa digo: as lecturas literais non sempre son boa idea; velaí a graza da poesía.

Marca España

Mércores, 17 de Setembro, 2014
MORREN os famosos a pares: Robin Williams e Lauren Bacall, Emilio Botín e Isidoro Álvarez. Cos dous últimos, o Goberno español non deu feito. Aló vai o ministro Luis de Guindos a proclamar que os dous empresarios eran xenuínos representantes da ‘marca España’, esa que este verán quedou algo tocada, no eido futbolístico, no baloncestístico e (esta fin de semana) no tenístico. Por unha vez, os nosos gobernantes teñen algo de razón: sería difícil discernir cal das súas dúas empresas é a que pasea máis o nome deste país polo mundo… ben, paseaba, porque agora quen o fai é Inditex. De Botín chegamos a falar nas vodas de prata da miña promoción da facultade, cando un compañeiro me fixo ver, rindo, a teima do banqueiro por levar as cores corporativas mesmo nos tirantes. Iso si que é imaxe de marca. O éxito tamén se ve cando a túa marca se expande fóra do seu ámbito natural: por exemplo, cando vou co coche ao Hula pregúntome se o acceso ao párking soterrado está copiado do que ten o centro de El Corte Inglés en Vigo: son moi parecidos. Habería que ver cantos comerciantes emularon ese xeito de vender, aséptico e refrixerado, en locais nos que non te decatas da falta de ventás. Das tendas de Álvarez, alguén me dixo que, “sempre que teñas cartos, aí podes conseguir o que queiras”, aínda que teño amigos que deostan aos que compran alí. Mesmo iso, o odio, é parte do seu éxito.

Lume

Martes, 24 de Xuño, 2014

CANDO me mostraron por primeira vez o piso que logo ía ser a miña casa, xusto diante estaban preparando unha monumental cacharela de San Xoán. Un ano despois, cando eu xa vivía oficialmente alí, repetiron fogueira. Dous anos despois, montaron esa e, nun perfecto exemplo do que é o movemento veciñal en Lugo, unha segunda na outra estrema do barrio. Aquelas foron as derradeiras cacharelas do rueiro. Así que quedei coas gañas de facer algunha achega acorde coa miña profesión: uns quiliños de xornais vellos, por exemplo. Pero o combustible que se levaba naqueles lumes novos, como en todos, era a madeira. Por estas datas, os medios de comunicación adoitamos empregar a licenza de dicir que é ‘a noite máis curta’ (que realmente non é esta, senón a do 21 ou 22), e tamén repetimos aquilo de que isto ten unha orixe pagá, de adoración ao sol e de benvida oficial ao verán. Pode cansar ler a mesma historia ano tras ano, pero hai que pensar sempre nos que len por primeira vez e nos que se queren lucir, , no medio da chea de San Xoán, citando esas orixes celtas, castrexas ou, en resume, “dos antigos”. Os expertos din que estas cacharelas teñen un ánimo purificador, de queimar cousas vellas e de abrirse ao tempo novo, á luz do verán. O malo é o tufo histórico que teñen estas cousas; porque tamén era un ‘lume purificador’ o que empregou a Inquisición contra os que se saían da ortodoxia. E o mesmo ‘lume purificador’ usárono os nazis contra os libros ‘dexenerados’. Como en todo (o mesmo pasa, sen ir máis lonxe, coas redes sociais), o lume non é o culpable, senón quen e para que o usa.

Mito voador

Martes, 20 de Maio, 2014


DE PEQUENO, pensaba que o helicóptero era unha especie de irmán pobre do avión. Non había cor na comparación entre uns aparatos que, mesmo os reais, parecían de xoguete e as outras naves grandes, que cruzaban o océano cheas de xente ou que (na belicosidade case inherente a certas tenras idades) podían decidir unha guerra dende un elemento, o aire, que a un neno se lle antollaba inmenso, inabarcable. Despois, descobres, vía informativos e, sobre todo, ‘Apocalypse now’, que eses aparellos serven para moitas outras cousas: mesmo para a guerra. Dende hai uns anos, tamén penso que hai sitios onde debe de ser unha nave barata, como en Alemaña. Abonda con ver algunha canle xeralista de televisión para decatarse da cantidade de series dese país que usan e abusan dos helicópteros e mesmo estrelan algún, como se non custasen ren: ‘O pallaso’ (en tempos, na Galega) ou as actuais ‘Medicopter’ (na mesma canle) ou ‘Alerta cobra’ (Cuatro), unha serie de boa factura técnica, protagonizada por (para tomar nota) un actor de orixe turca e centrada nas andanzas dunha indisciplinada brigada de estradas. Vén sendo algo semellante á nosa Garda Civil de Tráfico (sen o compoñente militar que fai único a este instituto armado)… que tamén usa helicóptero. E se Coppola utilizaba (na música) as valquirias, Interior emprega (no nome) un cabalo voador. Ou sexa, que o ceo segue a ser territorio de seres míticos.

(Na montaxe de fotos, valquirias e pegasos)

Mito voador

Kiruna

Xoves, 1 de Maio, 2014

ALGÚNS topónimos teñen un eco mítico, evocador de mundos e formas de vivir diferentes. Serengeti, Illas Cook, Uluru… son sitios que parecen case oníricos ou lendarios, aínda que realmente existen, ou iso din as enciclopedias e a tele. Un deses nomes que me fan soñar é o de Kiruna. É a cidade máis setentrional de Suecia. No meu caso, recórdame un caniche e un café irlandés: a bebida era a especialidade dun pub de Moncloa (o ‘Kiruna’, claro) no que eu empezaba as noites de esmorga nos tempos da facultade en Madrid, e o caniche, nunca souben por que, era o debuxo que figuraba nos pousavasos do local. E a semana pasada mesturáronseme o mito da cidade lonxana, o recordo do tempo pasado e a actualidade recente. Nun xornal informaban de que Kiruna e os seus 20.000 habitantes van ser trasladados a outro sitio. Os ricos xacementos de ferro que hai debaixo desta cidade situada por riba do Círculo Polar Ártico obrigan a ampliar a mina e trasladar aos veciños. A mudanza vaina acometer a empresa mineira, que é a principal fonte de emprego da zona. É dicir: Kiruna vai ser, máis ou menos, como esas vilas literarias (Torrente, Saramago…) que se moven do seu sitio. E como por agora non teño plans a curto prazo de ir por alí, case vexo ratificada a miña idea de que non é unha cidade real, senón un lugar onírico. Ás veces é mellor non comprobar se o real se axusta ao soñado, non vaia ser que o empeore.

Voces dos 60

Mércores, 23 de Abril, 2014

VUELO 605, DE ÁNGEL ÁLVAREZA VIDA tenlle cariño ás coincidencias. Ou quizais, como pasa coas profecías e outras adiviñas, es ti quen fai por casar cousas non conectadas. O martes pasado viña escoitando no coche a Luis Zaragoza (‘La radio de los mil tiempos’), que ese día recordaba a Ángel Álvarez, un dos grandes nomes da radio española. Era un radiotelegrafista de Iberia que axudou a que aquela España pechada dos anos 60 coñecera as músicas que se facían noutras partes do mundo; especialmente, en Estados Unidos. Non sei por que, acordeime doutro home da aviación que acabou collendo sona tamén por unha actividade distinta: Santiago Pemán, que pasou de piloto a meteorólogo. Pero a radio interrompeu a miña digresión con outra noticia: a morte dun tal Antonio Morales, que identifiquei como o cantante Junior antes de que o dixeran os locutores. A verdade é que a redacción da noticia era (vou ser suave) estraña, porque remataba dicindo que, “inicialmente, non había sinais de violencia” na morte deste septuaxenario, como se o habitual fose falecer asasinado… aínda que ultimamente a prensa rosa era o ámbito deste compoñente de Juan e Junior. Ángel Álvarez e este dúo son dous referentes dun tempo socialmente sombrío e musicalmente emerxente. Zaragoza recordaba que Álvarez constituíu a transición entre os locutores engolados dos 50 e os estridentes Djs que chegaron despois… Nalgúns casos, ai!, aínda non se foron.

A reacción

Mércores, 16 de Abril, 2014

TIVEN un director que dicía que lle gustaba a Semana Santa dos tempos de Franco porque na radio poñían música clásica, cando non simplemente sacra. En cambio, para min, que no tardofranquismo era un neno de EXB, a Semana Santa era un tempo escuro e triste: estabas de vacacións pero na tele só había procesións; na radio, música clásica, e nas rúas ou comercios pechados ou uns desfiles nos que xentes coa cara tapada acompañaban a unhas imaxes tremendas e doridas. E se a túa familia era especialmente relixiosa, na casa tiñas prohibido dicir unha palabra máis alta ca outra. [Iso ocorría, xa digo, se a túa familia era especialmente relixiosa… ou temerosa. Daquela dicíase “temerosa de Deus”, aínda que agora sospeito que era máis ben “temerosa da murmuración”. Naquela España na que ata as cidades tiñan mentalidade pechada e rural, cando non aldeá, era importante non dar de que falar.] Cando empecei a facer vida independente, pasei de todo. Despois, cheguei á sección de Local deste xornal e nunca a tantas procesións e misas tiven que asistir, por razóns informativas. Alí foi onde aprendín a mirar eses actos relixiosos co mesmo respecto que merecen os nosos maiores e a súa fe, á marxe de que creas ou non nela. E así, dende esa distancia respectuosa, é como acabas por intuír de onde procede este distanciamento da sociedade actual cara á Semana Santa, e se os nenos da miña xeración tiñamos que saber por narices que celebraba a Igrexa católica neses días, os de agora igual nin saben para que vale unha catedral. Pero iso, penso, é a reacción dos seus maiores cara a ese tempo da súa infancia franquista no que, en plena primavera, tiñan que vivir unha semana lóbrega, non de recollemento, senón case de medo.

(a parte entre corchetes caeu da edición impresa debido a ese gran inimigo do xornalista impreso: o espazo)

Escuridade rota

Mércores, 9 de Abril, 2014

MÁIS dunha vez me ten pillado a noite no monte, nalgún carreiro (na concorrida estrada de Ombreiro, por exemplo) con pouca luz. Preocúpaste o xusto, porque só te arriscas a iso en sitios que coñeces e, de todos xeitos, sabes que estás a menos de dez ou quince minutos dunha luz. Fagas o que fagas, todos os bosques desembocan nun farol. Nalgunha noite de coche teño visto carballeiras perfectamente iluminadas sen nada que xustifique esa luz nocturna. Cando eu era pequeno, na miña aldea non podías andar pola estrada (que era a nosa rúa principal) sen un foco; agora, case podes ler un xornal á luz dos farois. O alumado público é unha das obrigas que teñen os concellos, segundo a lei que regula a súa actividade dende hai 29 anos. É un servizo que simboliza a importancia dun sitio (non vives nunha aldea sen luz) e que dá seguridade aos seus habitantes. O que pasa é que ás veces abusamos. Habería que preguntarse se tanta luz nocturna é a responsable de que cada xeración trasnoite máis que a anterior. En cambio, con nós viven outros seres vivos que non necesitan luz nin para vivir nin para orientarse na escuridade, senón todo o contrario. As lámpadas son un xeito de defendernos da natureza, moito máis poderosa ca nós; ao fin e ao cabo, somos seres fráxiles e con medo á escuridade dende que nacemos, dispostos a crear luz para espantar as sombras do armario da nosa habitación infantil.

(Na imaxe, un caneiro do río Miño en Lugo fotografado nunha noite de 2011. A imaxe está aclarada: a orixinal é máis escura)