NA NOITE en que morreu Fraga, había grande curiosidade en Twitter por ver se certo xornal galego usaba a mesma web mortuoria que se lle filtrara unhas semanas antes. Cando os ‘tuiteiros’ quedaron cun palmo de narices, porque o periódico non empregou esa portada, algún, para vingarse, tomouse a molestia de revisar todos e cada un dos ficheiros do especial sobre Fraga para ‘denunciar’ que o número da URL demostraba que levaban feitos varios días, porque eran anteriores ás URLs das noticias desa tarde. É dicir, que o tipo agardaba que unha bandada de tropecentos xornalistas confeccionara nun tempo récord vinte artigos de opinión, dez perfís biográficos e corenta textos de fondo. É como pedir que no restaurante che traian un cocido feito un minuto antes. O que pasa é que hai moita xente que agarda dos xornalistas comportamentos de superhome; e aínda que ás veces facemos milagres para conseguir noticias, resúltanos imposible, por exemplo, informar dun accidente de tráfico no que non houbo nin testemuñas nin parte ao seguro nin atestado da Garda Civil. O bo de internet é que agora non te chaman para que acuses sen probas, porque xa o fan os interesados de xeito anónimo nos foros. Volvemos en certo xeito á cultura do pasquín, dos textos deixados en calquera sitio, como os que facía o santo que celebramos hoxe e que por esa razón é o patrón do noso gremio. Iso si: el daba a cara cando repartía os pasquíns.

TODOS temos prognosticado algunha vez aquilo tan pesimista de “nunca o verán os meus ollos”, pero ao final as cousas acaban pasando, sexa porque  teñen que ocorrer (por cuestións biolóxicas), sexa porque transcorre moito tempo. Nos últimos anos, os xornalistas galegos temos narrado unhas cantas destas cousas que supostamente nunca ían ocorrer: por exemplo, parecía imposible que o PP non gobernara Galicia, que Cacharro deixara a Deputación de Lugo, que a esquerda (ou algo semellante) chegara ao poder no Concello lugués, que Fraga perdera a Xunta (estes días houbo chanzas en Twitter sobre se era inmortal)… e ao final todo iso foi pasando. Cando vaticinas que iso non ocorrerá nunca, sabes que no fondo é mentira, así que imaxinas que o día en que pase vai ser un deses inesquecibles, no que o ceo se abrirá ou mostrará algún prodixio espectacular. E ao final, cando ocorre resulta ser unha cousa do máis normal, case aburridamente burocrática: por exemplo, cando o PP prescindiu de Cacharro, foi unha tarde de xullo do máis insulso (na foto) agás por esa noticia. Os grandes acontecementos, os que marcan, chegan sen avisar (Torres Xemelgas, Atocha…), e os que prevemos grandes resultan anódinos. Pero todo acaba pasando, mesmo o que a priori nos parece imposible, cousa que en España sabemos de sobra que é así; abonda con que recordemos a un tal Andrés Iniesta.

Nota: O título ideal para este artigo era “Cando pasa o que non vai pasar”, pero excedía o espazo asignado na última deste martes.

HAI afeccionados ao CD Lugo que se queixan dos seareiros de nova fornada, os que baixan ao campo agora e non antes, nos anos de supervivencia e partidos grises, como a néboa que cubriu o Anxo Carro na segunda parte contra o Toledo. En días como eses, hai que ter moita afección para baixar ás ribeiras do Miño e permanecer sentado durante 105 minutos de friaxe, e peor aínda cando ese húmido puré de patacas que vén do ceo (ou sobe do río) non che deixa nin ver o balón: “Vide para aquí, que alí non se ve”, berrábamos dende o fondo norte, que, ademais, era o sitio onde tiñan que atacar os da casa. A brétema é como unha vella amiga, que te abafa cando está preto de ti, co seu abrazo mollado, pero á que botas en falta cando leva tempo sen vir. Que sería de Lugo sen ese par de días (como mínimo) ao ano no que non vemos a dez metros? E posible que a néboa inflúa no carácter dos que habitan en cidades onde abunda. Non sei se haberá tratados sociolóxicos sobre iso (os de cidades neboentas son máis pegañentos? Máis pacientes?), pero o que si que hai é moita arte. Ás veces imaxino que pasaría se ocorre como naquel conto de Boris Vian (‘O amor é cego’) no que unha densa brétema cobre unha cidade durante semanas e a xente aproveita para entregarse ás paixóns máis desaforadas. Peor sería que nos pasara o que filmou John Carpenter, onde ‘A néboa’ (título da película) agocha cousas horrendas. Aí si que o pasariamos mal.

HAI COUSAS que se fan habituais nas nosas vidas e ás que non lles damos importancia ata que desaparecen. Por exemplo, os meus primeiros de ano incluíron durante algún tempo o típico chocolate matutino (a esas horas en que un xa non ten estómago para nada). Despois, a tradición foi a reconfortante sopa da primeira comida do ano, e agora, o costume é o concerto de Aninovo de Viena. O ano pasado instaurei unha nova tradición, que é a de velo pola tele pero oílo polo equipo de música, co que gañei en calidade de son, sobre todo unha vez que me aclarei entre os mandos. Pero este ano faltáronme cousas; por exemplo, os saltos de esquí nesa localidade de nome tan sonoro, Garmisch-Partenkirchen. Deixounos de emitir Televisión Española, co cal perdimos unha ocasión máis de mirar cara a Alemaña, como é a moda. O meu recordo, que se remonta a cando era un cativo que nin ía ao instituto, é o de ver a uns tipos saltando dende un trampolín, un deporte que me pareceu tan variado como un folio pero que ás veces era o único xeito de ver neve nestas datas. Tampouco lle prestaba gran atención, pero durante o primeiro xantar do 2012 fíxoseme raro non ter os saltos de fondo na tele (mesmo sen voz). Foi como se me faltara algo, como se Bea Hervella ou María Souto non fosen presentar máis o tempo na Galega, como se Nucha e Mucha se separaran: cousas que só se lle ocorren a unha mente febril… ou non?

(Na foto, divulgada no seu día pola Xunta, Nucha e Mucha aparecen o 5 de abril de 2009 na Feira do Viño de Sober con Alberto Núñez Feijóo, nun dos primeiros actos oficiais deste último como presidente galego.)

ÁS VECES estes artigos nacen de pequenas notas, que van evolucionando, pasadas horas, días ou meses, ata chegar ata estes 1.400 caracteres. Pero algunhas non dan para máis, como estas:

• No Nadal hai compras vergoñentas: dez turróns, dous quilos de polvoróns e un bote de sacarina e unha caixa de cereais. Por que, por certo, nos anuncios de produtos para adelgazar sempre sacan a rapazas ás que non lles sobra un gramo e, por tanto, non necesitan o que se anuncia?
• A quiosqueira puxo as revistas ‘rosas’ coas portadas sobre a dieta de Letizia Ortiz no escaparate, enriba… das de cociña. Pregunteille se era coincidencia ou non, e ela limitouse a sorrir.
• Os países de América Latina alíanse nun ente chamado Celac. Nótase que Nestlé non vendía alí aquela popular (polo menos en España) papa infantil dos anos sesenta.
• Semella que hai unha persecución contra o tempo libre: en Madrid xa implantaron os horarios comerciais ilimitados, e en toda España hai unha forte campaña contra as pontes; non sei que lle parecerá isto  a industria do ocio.
• O que amola de ir cumprindo anos é ir vendo cada día máis xente da túa quinta nas necrolóxicas.
• Oído ao pasar diante dunhas mozas nunha noite de festa en Lugo: “Canarias debe de ser bonita, porque unha amiga miña estivo en Mallorca e veu encantada”.

ESTE agosto, cando da Uci chegaban noticias cada día máis desalentadoras, eu refuxiábame en Cesária Évora. Sacaba a pasear pola noite a Teo, o can da familia (que toleou cando a miña nai por fin saíu do hospital e volveu para a casa), e citábame, vía mp4, coa cantante de Cabo Verde que vén de falecer. E así consumía unha horiña da madrugada, mergullado nas súas melancólicas mornas (creo que isto é unha redundancia), facendo iso tan común de casar a música cos estados de ánimo. Era curioso comprobar como daquelas cancións de tons tristeiros podía xurdir algo semellante á alegría: quen canta, os seus males espanta. Algo así lle pasara á propia Cizé, que sobreviviu á opresiva tristeza colonial para chegar ata o recoñecemento, francés primeiro (procuren en Youtube o concerto en Le Bataclan de París) e mundial despois, falando sempre do mar, da saudade do seu Cabo Verde, coa rebeldía que lle levou a non facer caso, ata que non tivo máis remedio, dos consellos médicos: non fumes, non bebas, come san… Ela era tamén a responsable de que Mindelo, a súa cidade natal, estivera incluída na miña listaxe de viaxes soñadas e pendentes: contaban que vivía no centro da cidade e que che abría a porta e invitaba a grog, un demoledor augardente local, aínda que ela non bebía: “Eu xa bebín todo o que tiña que beber”, din que dicía. Agora os seus seguidores poderemos seguir preguntando polo camiño de São Tomé ou o seu pequeno país pero teremos que facelo na so(i)dade na que nos deixa.

NOS ANOS do tardofranquismo espallouse a lenda de que se prohibira a canción ‘Je t’aime… moi non plus’. Seica o do veto non era certo, o que pasa é que ninguén se atrevía a radiar aquela sucesión de xemidos e acoramentos que fixo popular a esta canción, que é unha das poucas cousas salvables da película de Gainsbourg e Birkin. Na Transición, o tema difundiuse sen problemas e mesmo cheguei a ler un artigo dun xornalista que falaba do uso da devandita cantiga nos probadores duns grandes almacéns, algo que, aseguraba, incitábache a pensar que a roupa te acariñaba e che facía sentir sexy. Estes días recordeino cando, na cola da caixa do súper, descubrín que na música ambiental Fausto Leali cantaba “Yo te sembraré, tú germinarás, y al final descansaré cuando tú me des un hijo”. Non sei como pode influír nas compras ‘Io camminero’ (título orixinal da canción), pero recordei que Leali era parte desa morea de baladistas italianos obrigados polos mercados a traducir os seus temas ao castelán nos setenta e oitenta: Tozzi, Cocciante (italofrancés), Baglioni… No instituto, algún chegou a aprenderse os estribillos en italiano para poder bisbarllos ao oído ás rapazas, que a adolescencia é esa época en que estás permanentemente namorado, esa situación en que, como di Kate Beckett, “entendes as cancións”. Agora, en troques, nin co italiano nin co francés ligas coa prima de Risco.

ESTOU por comprar un teléfono móbil que se chama ‘prostituta’ en castelán. Non porque sexa un smartphone dos máis modernos, senón polo nome. Porque a cousa pode dar moito xogo: “Teño unha prostituta ao alcance da man”, ou “hai que ver que cara que sae esta rameira” ou “mira cantas cousas me fai esta furcia” ou “a meretriz quitou unha foto” (dubido de que na fala diaria vaia usar algún destes sinónimos, empezando polo de meretriz, que é máis exquisito de todos). Bromas á parte, teño curiosidade tamén por ver se esta profesional do sexo tamén o é da comida, porque actualmente teño un irmán seu (finlandés, claro) que ten serias deficiencias gastronómicas. Decateime este luns, cando descubrín que o texto preditivo dos sms non recoñecía palabras en castelán como ‘merluza’, ‘nuez’ ou calquera froito seco. Tampouco recoñece ‘lenguado’ nin moito menos ‘faneca’ nin, para o meu consolo, ‘panga’. Pregunteime se o que programou o dicionario do teléfono tería aversión ao peixe, polas espiñas ou polo que sexa, pero comprobei que tampouco sabe de alimentos como brócoli ou coliflor. Así que concluín que o programador ou é anoréxico e odia a comida ou é un neno deses repugnantes que non come segundo que cousas. Iso si, aprende axiña, que pola tarde xa coñecía a palabra ‘merluza’. Pero, volvendo ao principio, acabo de facer a proba, e tampouco recoñece ‘puta’, aínda que si, ¡sorpresa!, ‘lumia’. Mira que son listos estes finlandeses, que xa tiñan preparado o terreo antes de lanzar o smartphone, sen importarlles ren o que significa esta palabra que o María Moliner, a Wikipedia e moitos españois abrevian como ‘lumi’. E a ver se coñece máis alimentos; senón, poderei dicir iso de “esta lumia non me come nada”.

XA empecei a mirar os catálogos de xoguetes deste ano. E mentres recordo ese lugar común de que “os nenos non son como os de antes”, nos coloridos folletos (coñezo a algunha pequena que ten o do El Corte Inglés como libro de lectura todo o ano) vexo cousas estrañísimas pero tamén personaxes que recoñezo aínda que non frecuente, por exemplo Bob Esponja: xa saben, eu son deses que di que ve os debuxos por coñecer aos nenos, igual que hai trinta anos os homes lían o ‘Playboy’ ou o ‘Penthouse’ polas reportaxes! Moitos din que o facedor de cangreburguers é “ás veces moi para adultos”, cousa que eu tamén penso en ocasións, ata que me decato de que non é para tanto. Ese suposto ‘surrealismo’ ou os chistes para enterados (unha cousa moi de Pixar) remítenme, por exemplo, ao debuxo animado máis antigo que vin, un dos anos 30 (Hanna Barbera? Warner Bros?) no que se cruzaban dous avións no aire e os pasaxeiros saudábanse polas fiestras, como nun tren, ese medio de transporte que os nenos de agora están chamados a descoñecer, agás se viven en cidades con metro. Ou sexa, que o ‘surrealismo’ dos debuxos (“suspensión da realidade” ou algo así, dirán os estudosos) é o de sempre, igual que os pequenos manteñen tradicións dos seus maiores, aínda que non o pareza. Dende as ventás da miña casa, no parque infantil que teño diante, vexo non só plátanos perseguindo a nenos na hora da merenda, senón tamén bambáns usados coa barriga e non co cú, e, por suposto, ao tobogán súbese pola rampla, como debe ser; como sempre se fixo. Pero a mellor evidencia de que a infancia non cambia tanto son eses avós que nun minuto pasan do “Non hai quen entenda aos nenos de agora” ao “es igual que o teu pai (ou nai) cando tiña a túa idade”.

DURANTE UN tempo pensei que algún dos meus veciños fumaba no ascensor. Como é un deses que se pecha cando está inactivo, a cheirume quedaba dentro e golpeábache o nariz cando ías collelo. Despois, cando eu deixara de fumar e o meu olfacto recupera a finura, caín na conta de que a culpa podía ser da roupa: non fai falta fumar para que cheires a tabaco, como sabían moi ben todos os camareiros e usuarios de cafeterías antes da lei antitabaco (para cando unha lei  antifritanga?) e como souben eu cando na casa me consideraban fumador anos antes de acender o primeiro cigarro. O ascensor é un bo resume de cheiros. Como teñas na veciñanza a alguén que cociñe como Deus, podes flipar cos aromas dos cocidos e os asados que se expanden pola escaleira e quedan atrapados no ascensor. Pero ás veces a cousa engana: outra vez cheguei a pensar que algún neno estreaba cada día un xoguete de goma, polo recendo que atopaba no elevador á hora de xantar. Ata que un día topei cunha veciña e descubrín que a agradable e evocadora fragrancia era produto da combinación dun perfume e a súa pel, que xa saben que todos os seres humanos ulimos diferente. Por sorte, na casa non hai ‘tigres’ e sen dúbida o mellor é cando os bos días do ascensor veñen ben acompañados, sexa cos efluvios de calquera xel de ducha ou o inconfundible recendo a fresca colonia infantil. Con iso acordas mellor que con calquera programa espertador da radio.