UN FOROFO do teletexto e dos subtítulos coma min ten que protestar contra as pantallas televisivas cheas de letras non solicitadas. Porque xa non é que saian o nome do presentador ou presentadora e a ‘mosca’ da emisora (o que algúns chamarían logotipo), senón que agora tamén son os anuncios emerxentes, sexa no fondo da pantalla ou impresionados sobre o campo de fútbol, as ‘promos’ das propias canles que che poñen enriba o aviso de que estrean por quinta vez ‘Titanic’ en exclusiva… Prendes a tele, pensando que vas ver imaxes, e veste obrigado a ler. E o de La Sexta coa Liga é para frikis do fútbol (a min tanto me ten que o Real Equipo FC leve sete partidos seguidos empatando 1-1). E ademais, como as redaccións están peor pagadas e máis esixidas, nin se coida a ortografía nin a gramática nin, moitísimo menos, o encadre, co cal algúns dos textos superpostos tapan outros: por exemplo, os escritos nas pancartas das manifestacións ou os que indican de quen é a caixa na que se colocan os votos nun reconto. E a implantación da TDT trouxo outro tipo de texto: “Sen ou con malo sinal”. Á vista dos problemas que deu a televisión dixital nalgúns fogares, en especial os formados por vellos, haberá que pensar se esta medra dos textos en pantalla non será un xeito de obrigar a comprar televisores novos, onde o sinal non se vaia, nin dependa dun decodificador e onde poidas ver mellor as letras… e que estorben menos.

ÁS VECES enléome cos parentescos, non no sentido complicado das adiviñas (podo casar coa irmá da miña viúva?), senón porque algúns nunca os probarei (agás milagres que nos fagan vivir máis de 120 anos, dificilmente serei tataravó), e outros, levoume anos entender. Este é o caso dos sobriños netos, un parentesco para min case tan exótico como o de chozno (en castelán, fillo do tataraneto), e case tan complicado como eses eufemismos para a parella cando non vivides xuntos (noiva? moza? rapaza?) ou cando si o fas pero non hai papeis (parella? compañeira?). Pero hai outro que, na Galicia tradicional, tenme subxugado, que é o de ‘sobriña de casa’. Normalmente feminino, vén sendo un recordo desa tradición rural de reservar a unha muller para o coidado dos maiores. Tamén no rural, ‘sobriña’ era, en tempos, o eufemismo para referirse ás mozas dos cregos (e en xeral a calquera dos seus desprestixiados descendentes), que son homes obrigados ao celibato. E no cine vese o uso que se dá ás ‘primas’: Julia Roberts, prostituta, pasa por selo de Richard Gere, empresario, en ‘Pretty woman’, por exemplo. E hai algunha novela dun escritor que está de bicentenario que tamén fala de curmás inesperadas. Os primos, moitas veces, son eses familiares cos que só mantés contacto en vodas e enterros, eses momentos en que te decatas do longa que pode chegar a ser a familia: menos mal que ás veces está ben lonxe.

CREO que é Julio Camba quen conta nun artigo cando foi probar un traxe e, ao dicirlle ao dependente que a prenda non lle caía ben, o empregado dille que «non, é vostede o que non lle senta ben ao traxe». Recordo o artigo cando compro roupa ou, como me está a pasar estes días, algunha empeza a quedar mal. Desta son dúas camisas xemelgas (agás nas cores), que, despois de moitos usos, están a quedarme curtas na cintura. É cousa inhabitual en min, xa que é nas mangas onde primeiro me encolle a roupa. As dúas proceden da mesma franquicia de onde saíu a última que entrou no meu roupeiro, unha L que me quedaba menos axustada que a XL que me regalaran en Reis. Eliminado o problema dos buratos de fumador, agora o principal motivo de xubilación da miña roupa é o desgaste ou o encollemento. Pero hai diferenzas. Vese nos xerseis, que poden ser todos de pura lá pero, a igual uso, un encolle e o outro dá de si. Entón supós que na etiqueta falta algo. Pero logo tes a etiqueta que informa de máis… pero non vale de nada. Véxoo nas fundas nórdicas que ando a mirar estes días: algodón puro, algo de sintético, 53 fíos, 55 fíos, tinguido resistente… Moita información, pero ningunha aclara se te vas acordar da nai do fabricante cando teñas que alisalo. Esa si que é unha boa proba do algodón, tecido que, por certo, cando é cen por cento natural queda moi ben e moi elegante… sobre todo se tes alguén que pase o ferro por ti.

AGORA úsase o adxectivo ‘histórico’ para calquera cousa: dende o partido do século de cada sábado ata a vitoria electoral de Rajoy, o ascenso do Rioaveso, a derrota (e remontada?) de Sarkozy, a expropiación dalgunha empresa vendida en tempos a España ou o triunfo de Rafa Nadal en Montecarlo, que fai del o primeiro tenista que suma oito títulos consecutivos nun mesmo torneo. O último é o que ten máis posibilidades de perdurar (polo menos oito ou nove anos), característica que se lles supón aos sucesos que si que merecen un posto na historia. Porque hai moitos feitos supostamente “históricos” presuntamente transcendentais, significativos, pioneiros, mesmo memorables, pero que ninguén recordará pasado un tempo. E se vas aumentando a distancia, ese carácter ‘histórico’ vaise esvaecendo: por exemplo, histórica pode ser a rifa dos teus pais a primeira vez que chegas tarde á casa, pero anos despois xa a esqueciches, e o mesmo pasa con acontecementos tan transcendentes como a crise de goberno causada porque unha raíña non abriu un baile co seu primeiro ministro. A ver, que alguén cite algo que sucedera entre o 2012 a.C. E o 1900 antes de Cristo. O histórico de hoxe non será nin nota ao pé no 2332. Pero os políticos gustan da palabra, porque así parece que fan cousas importantísimas, e os demais usámola, quizais, para convencernos de que nós, simples mortais, podemos facer algo inmortal.

PODERÍA facer como os seguidores de Nostradamus e demais e tentar converter en presaxios as simples coincidencias. O primeiro sería, entón, cando o equipo de música da casa, ultimamente moi protestón, non recoñeceu o ‘No sólo de rumba vive el hombre’ (Albert Pla, 1992). Así que decidín probalo noutro reprodutor, o do coche. E mentres recollía o CD, vin (segundo presaxio) que na tele se anunciaba o pase de ‘Cazador blanco, corazón negro’, gran película de Clint Eastwood que recrea a rodaxe de ‘La reina de África’ e, sobre todo, a paixón cinexética de John Huston. E o sábado, cando escoitaba no coche ‘Carta al rey Melchor’, esa divertidísima canción monárquico-republicana (terceiro presaxio), deume por poñer a radio para saber que pasara no mundo, e foi así como souben do sorprendente accidente do Rei. Nese instante recordei unha frase, para enmarcar, que Eastwood di na película: “Vin a África a cazar un elefante porque é o único pecado que se pode cometer cunha licenza”. Neses primeiros boletíns informativos xa se albiscaba a polémica que se está a montar. E non a comparto totalmente. Porque isto, no fondo, non deixa de ser outro servizo do Rei ao Estado, xa que desta forma conseguiu que se fale del e non da posible intervención de España. Porque, imos ver, ¿o que lles pagamos ás casas reais, ás nobrezas de todo tipo, a Cristiano Ronaldo ou a Belén Esteban non é realmente para que dean espectáculo?

UN DÍA de finais do pasado verán saín da casa coa idea de dar un paseo largo e estrear unha nova ruta: consistía en cruzar a pasarela do Miño, subir cara ao casón dos Yáñez, cruzar a Nacional 540 e acabar na ruta dos muíños do Mera. Fun pertrechado como para dúas horas de andaina polo medio do monte, pero ao cabo dunha xa terminara o camiño e estaba nunha zona civilizada ao pé do Monte Segade. Isto serviume para confirmar que estamos domesticando e acurralando o medio natural ou forestal. Se o bosque e as árbores non se poñen á nosa disposición en xardíns minimalistas ou agresivos alcorques nas beirarrúas (por aquí aínda vimos poucos xardíns verticais), procuramos acoutalo poñendo casas ao seu redor, e logo, claro, queixámonos cando hai un incendio. Cando saio ao monte, vou pertrechado, por exemplo, dun teléfono móbil por se acaso, pero é unha medida de precaución que (agás se me vou por algún terreo esvaradío) case está de máis, porque, faga o que faga, sempre acabarei nun sitio habitado por persoas. E é que os habitantes das cidades estamos afeitos a molestar á nosa contorna, e unha boa mostra disto é que o bosquexo deste artigo graveino no mp3 nun tronco caído, no medio dun monte, dende o que se oe ao fondo un rumor, que eu quixera pensar que é a auga do Mera, pero que realmente é o tráfico na estrada de Santiago. Lonxe do mundanal ruído? Preto dunha cidade, imposible.

ANDAN nas teles nacionais emperrados en que en Galicia hai unhas fraguas no Eume. Pensarán que é unha desas neuras deses galeguiños tan raros, que falan un idioma distinto e que viven nun país húmido e cheo de marisco, e que decidiron poñer ferrerías no medio dun bosque; igual algún pensou que esas supostas fraguas foron as causantes do lume, ou igual pensaron que Fraga só é o apelido dun político falecido. Cheguei pensar que sería un problema de precariedade laboral: do típico bolseiro que ten que facer cen informacións en vinte minutos e que nin ten tempo para coidalas nin hai ninguén que llas revise. Porque outra explicación é a falta de vocabulario, que a palabra ‘fraga’ existe en castelán, aínda que no idioma veciño ten menos riqueza arbórea (remite a ‘breñal’); hai un estudo feito a partir de Google Books que demostra que os humanos cada día usamos menos palabras. Este luns, un compañeiro asombrábase coa palabra (compartida polos dous idiomas) ‘cínife’, que era, por exemplo, o único xeito en que a miña avoa se refería aos mosquitos. Pero, volvendo ás fraguas da tele, outra das explicacións é ese habitual desprezo polo descoñecido, diferente ou, como é o caso, que está lonxe: iso que nos fai preguntar se Sidney está a carón de Melbourne (si, 876 quilómetros mediante). O descoñecido sempre dá algo de medo, pero realmente hai cousas máis perigosas: a falta de choiva (no país húmido e cheo de marisco) ou o lume.

CANDO un é membro dunha familia numerosa e ruidosa, agradece cousas como os subtítulos da tele, os que non había na miña infancia e que agora aparecen mesmo nos programas en directo. É unha das grandes achegas da TDT: seguir por exemplo unha retransmisión mentres na habitación contigua dorme alguén. A cousa ten as súas trampas: non se subtitula todo e nos directos podes ler aberracións idénticas ás dos tradutores automáticos, eses que converten á exministra Espinosa en Espiñenta, a certa xuíza de Lugo en Ronsel San José e a Monforte de Lemos en Monforte de Léemelos. Así, hai uns meses puiden ler, nun partido de Nadal, que o tenista tiña nada menos que unha bala (con a) de set; o subtítulo non detallaba de que calibre. Quen fai moito polos subtítulos é a dobraxe, porque nesta época dourada das series acabas por escoitar sempre as mesmas voces, e iso resulta aburrido. Sitúaste de costas á tele e paréceche que escoitas unha serie de acción cando é realmente un documental, nos que saen a voz de Guiomar Alburquerque (nome machadiano da muller que dobra á filla de Castle) ou a de Javier Viñas. Con este último chegas á perplexidade máis absoluta: que fai un louro de ‘Piratas del Caribe’ traballando de tenente do CSI en Miami? E por que o dono da voz de recheo de cada episodio de ‘El mentalista’ exerce de mestre de cociña en ‘Chowder’? Máis que dobrar, iso xa é duplicar, triplicar…

SON un amante da letra pequena comercial, porque acaba deparando saborosas e divertidas sorpresas. Co adxectivo “comercial” refírome a etiquetas, prospectos, publicidade e cousas desas, porque a letra pequena das hipotecas, por exemplo, pode dar sorpresas, pero de divertidas van ter pouco. Sen ir máis lonxe, o dentífrico que estou a usar estes días afirma conter un elemento que, polo que di na información da caixa, debe de ser a panacea universal, o mellor limpador do mundo. A sorpresa vén cando miras a composición e descobres que o elemento supostamente milagreiro é o noveno en importancia na lista de ingredientes e só representa o 0,12 por cento do produto (ou sexa, que a cantidade que vai en cada cepillado é inapreciable). Tamén hai letras pequenas que esixen moito do consumidor, como un edredón que teño que se aconsella “lavar por separado tres veces”; pregúntome se os fabricantes confían en que eu leve a conta das veces que meto na lavadora ese tipo de pezas, e non aclaran se esas tres veces son nada máis compralo, se poden ser máis adiante ou se teñen que ser seguidas ou non. Pero a prenda que máis me fixo rir ultimamente é un bóxer de algodón (95%) e elastano (5%) que comprei a semana pasada e que na restra de etiquetas interiores traía unha que poñía: “Manter lonxe do lume”. O aviso está de máis, porque esa é a parte do corpo que máis lonxe queremos ter os homes do lume… ou era ao contrario?

Outros finais:

 O derradeiro parágrafo foi o final que finalmente saíu publicado na última páxina deste martes, pero estiven dubidando entre estes outros:

Enténdese que terei que sacalo cando sinta lume ‘corporal’? Grazas por avisar

A mágoa é que non aclara a que tipo de lume se refire: eléctrico, químico, gaseoso… corporal?

Vaia por Deus: non poderei presentarme con el ás probas de bombeiro nin lavalo na vitrocerámica.

HAI UNS días vinme dende lonxe. Eu ía camiño da casa e observeime a cen metros. O meu ‘outro eu’ ía cunha bolsa de Trama e cun paraugas (foi hai moito) na man dereita, levado con ese xeito que teño que ás veces semella que estou brandindo unha espada. Baixaba pola beirarrúa, que, como era en costa, facíalle ao meu eu dar pasos longos, con ese xeito desaliñado de andar que temos os de patas largas, que parece que imos tirando as pernas para os lados e non andando. Mesmo o meu outro eu levaba unha cazadora que era moi semellante, polas costas, a unha que teño. O meu eu pasou de largo pola porta do meu edificio, así que me fixo graza ver andando polo meu barrio a alguén tan parecido a min, polo menos visto dende atrás. A principal diferencia era o pelo, porque o del era o meu de hai uns dez anos, maioritariamente negro e non abondosamente cano. Eses días lera un conto de Stanislaw Lem, no que o astronauta Ijon Tichy atópase dentro dunha nave co Tichy de onte, o de mañá, o ancián e o da infancia. E o que soluciona o problema que ten no vehículo espacial é o seu eu da infancia, ese período no que non se che ocorre, por exemplo, divagar sobre como sería un mesmo visto dende lonxe. Nunca lles pasou polo maxín a idea de observarse dende fóra, preferiblemente sen decatarse? Así que cando vin que ese ser tan parecido a min non se volvía, non souben se tranquilizarme (non era eu) ou inquietarme: e se era eu?